وتار

گرەو لەسەر ناکۆکی ئامۆزاکان

سه‌مه‌د زه‌نگه‌نه‌

ئیبن خەلدون تاقانە بیریاری عەرەب لە بواری بیری سیاسیدا تیۆریایەکی هەیە بە ناونیشانی ( هەرەسی ئیمبراتۆریاو خانەوادەکان ) ، کە هەتا ئێستەش لە کۆلێژی زانستە سیاسیەکانی ئەمریکاو بەشێک لە ئەوروپا دەخوێندرێت ، کورتەو پوختەی تێۆریاکەی و بە زمانێکی سادەو ساکار و کوردانە دەڵێت : لە هەموو ئیمبراتۆریەتەکان و خانەوادە دەسەڵاتدارو دەوڵەمەندەکاندا ، هەچ کاتێک کوڕو نەوەکان گەورە بون و دەسەڵاتیان گرتەدەست ، یان بون بە میراتگری سەروەت و سامانی باوکیان ، لە ماوەیەکی کورتدا هەرەس بە ئیمبراتۆریەتەکە دەهێنن و سەروەت و سامانی خانەوادەکە بە فیڕۆ دەدەن ، چونکە هیچ کوڕێک نازانێت بابی بە چی قوربانیدان و جەنگ و ئازارێک ئەو دەوڵەتەی بنیاتناوە ، یان سامانی بۆ ئەو خانەوادەیە کۆکردۆتەوە .

مەبەستی من لەو تێوریایەی ئیبن خەلدون ئاگادارکردنەوە ، یان پێشکەشکردنی بەرچاوڕونیەکی سیاسیانەیەی بێ بەرابەرە بۆ هەردوو خانەوادەو بنەماڵەی یەکێتی و پارتی ، بەڵام پێویستە پرسیارێکی لۆژیکی لە چوارچێوەی زانستی سیاسی و پێناسسەی پارتی سیاسیدا بکرێت : ئایا یەکێتیش وەکو پارتی حزبێکی بنەماڵەییە ؟
ئەو دەستەواژە ، یان ناولێنانە (حزبی بنەماڵە) ، دوو لێکدانەوەی جیاواز لە خۆ دەگرێت ، چونکە هەردوو حزب دوو فۆرمی تەواو جیاوازن لە سترۆکتۆری بنەماڵەیی و دەسەڵاتداریدا .

پارتی نایشارێتەوە و دەمێکیشە شانازی بە سیستمی بنەماڵەیی خۆیەوە دەکات ، چەند بازنەیەکی لە شێوەی فۆرمی سیاسیدا داڕشتوەو کۆمەڵێک هێڵی سورو زەردو سەوزیشی پێکردوە بۆ ئەندام و لایەنگرانی خۆی ، هەموو پارتیەک بێ ئەوەی پێی بگوترێت هێڵەکان دەناسێت و دەزانێت کامیان سورن و قابیلی بەزاندن نیەو ، هەتا چی هێڵێکی سەوزی وەهمیش ڕێگەی پێدراوە بڕوات و حزبایەتی بکات و ڕەخنە بگرێت .پارتی لە بابەوە بۆ کوڕو لە کوڕیشەوە بۆ نەوە شۆڕبۆتەوەو ئەگەر تەمەنیشی درێژتر بێت بۆ نەوەکانی ئایندەی دەگوازرێتەوە . لێرەدا درزێک ، بە واتایەکی دی لادانێک لە هێڵی گشتی سیستمی بنەماڵەیی پارتیدا هەیە ، هەر ئەوەش بوەتە جێی پێشبینی لێکۆڵیارو توێژەرانی سیاسی بۆ سەرهەڵدانی ململانێی و کێبڕکێ و لە کۆتایشدا ئەگەر توندتر بوو هەرەسی بنەماڵە . ئەو لادانە یان درزەش لە بناغەی پێکهاتەکەدا بونی ئامۆزایە ، من لەو باوەڕەدام ئەو ئامۆزایە بە حوکمی ئەوەی بەشێکی سەر بە سلێمانیە ، کراوەترو ڕوخۆشترو سیاسیتر و دبلۆماسیترە ، هەر ئەو سیفەت و تایبەتمەندیانەشی هۆکارێک بوون بۆ وەدەستهێنانی زیاتری دەسەڵات و ناوبانگ و دەرکەوتنی لە لایەک و مەترسی بۆ سەر سیستەمی بنەماڵەیی لە لایەکی ترەوە . لەم ساڵانەی دوایشدا ئەو ترسە بە زەقی دەرکەوت و هەوڵدرا بۆ کەمکردنەوەی ئەو هەژمونە زۆرەی ئامۆزا بەسەر پارتیەوە هەیبوو .

ئەم ڕاستیانە بەو واتایە نیە کە گرەو لەسەر ململانێی ئامۆزاکان بکرێت و مەزەندەی هەرەسی سیستمی بنەماڵە لێبدرێت .
ماوەیەک هەندێک لە یەکێتیەکان لەو باوەڕەدا بون کێشەو ململانێی نێوان ئامۆزاکانی پارتی دەتەقێتەوەو پارتی دوولەت دەکات ، من هەمان بۆچونی ئێستەم هەبوو ، کەس گرەو لەسەر گریمانەیەکی دور لە پێشبینی سیاسی نەکات ، ڕەنگە غەدری ئامۆزایەک زیاتر بێت و دەسەڵاتی زۆرتر بپچڕێت ، بەڵام لە سەروی هەردوکیانەوە باب و مامێک هەیەو بەردەوام لە هەوڵدا بوە بۆ ڕاگرتنی باڵانسی دەسەڵاتی هەردو ئامۆزا ، ماوەیەکی زۆر دەسەڵاتی بەخشی بە برازاکەی و چەندینجار سەرۆکی حکومەت و جێگری سەرۆکی پارتی پێبەخشی ، لەو ماوەیەشدا ئامادەیی دەکرا بۆ ئامادەکردنی کوڕو سپاردن یان دابەشکردنی دەسەڵات لە نێوانیاندا ، لە کۆتایدا کوڕ هاتە پێش و بە هەموو توانایەک هەوڵی کەمکردنەوەی دەسەڵاتی ئامۆزاکەی دەدات . من لەو باوەڕەدام هەتا بەڕێز مەسعود بارزانی لە ژیاندا بێت نە دوو ئامۆزا بە شێوەیەکی ئاشکرا جەنگی خاوەندارێتی بنەماڵە ڕادەگەیەنن و نە پارتی دوکەرت و ڕوبەڕوی هەرەسی بنەماڵەیی دەبێتەوە و نە کەسیشیان جورئەتی ئەوە دەکات ئەو دەسکەوت و بەرژەوەندیە زەبەلاحە مادیەش کۆتایی پێبێنێت و ئەو بەهەشتە جێبهێڵێت کە بۆی ڕەخساوە .

بەڵام یەکێتی هەتا مام جەلال مابوو ، نەک بنەماڵەیی نەبوو ، بەڵکو بە گوێرەی گۆڕانکاری لە ئایدۆلۆژیاکەیدا ، ماوەیەک دژو نەیاری سەرمایەداری و خانەوادەیی و دەرەبەگایەتی و خێڵگەرایی و ...هتد بوو ، یەکێتی دروشمی هێزو بازوی کرێکارو ڕەنجدەرانی هەڵگرتبوو ، پاشان ئایدۆلۆژیاکەی گۆڕا بە سۆشیالدیموکرات و هەموو چین و توێژو خانەوادەو سەرمایەدارو ....هتد لە خۆگرت ، لە دوای کۆچی دوایی ڕەوانشاد مام جەلالیش ئەو واقیعەی دروست بوو لەسەر بنەمای سیستمی خانەوادەیی و بنەماڵەیی نەبوو ، چواندنی یەکێتیش بەپارتی تەنها بونی دوو ئامۆزا هاوسەرۆکەکەیە ، بەڵام سترۆکتۆری ئەم ئامۆزایانە زۆر جیاوازترن لەوانەی پارتی ، ڕاستە یەکیان کوڕی مام جەلالە بەڵام ئەویتریان ، بە ئەندامی ئەنجومەنی ناوەندیی یەکێتی هەنگاوی ناو و بەرپرسی دژە تیرۆر بوو ، تەنها بە هەوڵی خۆی لە کۆنگرەی چواردا زۆرینەی کورسیەکانی کۆنگرەو سەرکردایەتی وەدەستهێنا ، واتە نە شێخ جەنگی باوکی و نە هیچ کەسێکی خێزانەکەی بە پشتاوپشت و بنەماڵەیی نەبونەتە سەرۆکی یەکێتی .

سەرکردایەتی ئێستای یەکێتیش پێکهاتەیەکی تەواو دابڕاوە لە بیرۆکەی بنەماڵەیی بون ، هیچ جۆرە ڕەنگ و بازنەیەکیش نیە ئەندام و لایەنگرانی یەکێتی پابەندو پەیوەستی سیستمی بنەماڵەیی بکات ،ئەم سەرکردایەتیەی ئێستای یەکێتی یاخیە لە پاشبەندی و پاشکۆیەتی ، ڕاستە نیوە کەمتریان قاڵبوی دونیای سیاسەت و بنەما باوەکانی سیاسەتن ، بەڵام بەو ماوە کورتەی من چاودێریان دەکەم بڕیارەکان دەستە جەمعین و دیسپلینێکی پەیڕەوکراویش لە ئارادایە ،
سەرۆک گوێگرێکی باشی ڕێنماییەکانی کەسانی پسپۆڕو قاڵبوی سیاسەتە .
بۆیە ئەو بۆچونەی لەم قۆناغەدا بۆ پارتی گریمانەمان بۆی هەبوو بۆ یەکێتیش هەمان دۆڕاندنی گرەوەکەیە ، واتە گرەو لەسەر تێکچونی پەیوەندی ئامۆزاکانی هاوسەرۆکی یەکیتی .
ئەو هەوڵانەی لە ئارادان بۆ لێدان و کارکەنارکردنی لاهوری شێخ جەنگی هیچ ئەنجامێکی نابێت چونکە بە بێ ئەو هیچ باڵانسێک لە کوردستاندا نە دەگۆڕێت نە ڕادەگیرێت . ئەو زۆرینەی سەرکردایەتی یەکێتی لەگەڵدایەو دەتوانێت بە کۆبونەوەیەک بڕیارێکی چاوڕواننەکراو بێنێتە ئاراوە .

ئەوەی من لە کاک مەسعودم چاوەڕێ دەکرد ، هەروەکو ڕۆژانی سەرەتای نەخۆشکەوتنی مام جەلال ببێتە برا گەورەی کوردان بە گشتی و پارتی و یەکێتی بە تایبەتی ، دەیانجار سەردانی سلێمانی بکات و ، چارەسەری کێشەو گرفت و ناکۆکیەکانی هەرێم بە گشتی و یەکێتی و پارتی بە تایبەتی بکات ، ئەوەی من چاوەڕێم دەکرد دوای گۆنگرەی چوارەمی یەکێتی و دوای چەند کاتژمێرک پیرۆزبایی لە سەرکەوتنی کۆنگرەو هاوسەرۆکانی بکرابایە ،
ئەوەی من چاوەڕوانم دەکرد پارتی واقیعیانە هەڵسوکەوتی لەگەڵ یەکێتی نوێ و لاهوری شێخ جەنگی بکردایە ، ئەو واقیعەی یەکێتی ئێستا زۆر جیاوازترە لەوەی دوێنێ و لاهوری شێخ جەنگیش واقیعێکی نوێی ترەو پێویستە وەکو هەیە بخوێندرێتەوەو هەڵسوکەوتی سیاسیانەی ڵەگەڵدا بکرێت .
چاوەڕوانی هەنگاوی یەکەمی ئەو چاوەڕوانیانەم.....
ژمارەی خوێنەر   ‌ 108‌
5/21/2020 8:18:57 PM
زیاتر...
هونەر تۆفیق
سه‌مه‌د زه‌نگه‌نه‌
عەبدوڵای مەلا نوری
کاروان گەزنەیی